Lęk jest naturalną reakcją organizmu na sytuacje postrzegane jako zagrożenie. W umiarkowanym nasileniu pełni funkcję adaptacyjną – mobilizuje do działania, chroni przed ryzykiem i pomaga radzić sobie w trudnych momentach. Jednak gdy staje się zbyt silny, częsty lub pojawia się bez realnego powodu, może przerodzić się w zaburzenie lękowe, wpływając negatywnie na codzienne funkcjonowanie.
W ostatnich latach obserwuję w gabinecie wyraźny wzrost liczby młodych osób zgłaszających się z problemami lękowymi. Przyczyn jest wiele – od presji szkolnej, przez niestabilne relacje rówieśnicze, po wpływ mediów społecznościowych i globalne niepokoje. W niniejszym artykule chcę przybliżyć, czym są zaburzenia lękowe wśród młodzieży, jakie są ich objawy, przyczyny i możliwości pomocy.
Czym są zaburzenia lękowe?
Zaburzenia lękowe to grupa problemów psychicznych, w których lęk i napięcie emocjonalne stają się dominującym i utrudniającym życie elementem codzienności. Mogą one przyjmować różne formy, m.in.:
- Uogólnione zaburzenie lękowe (GAD) – przewlekły, nadmierny niepokój dotyczący wielu sfer życia, trudny do opanowania.
- Fobia społeczna (lęk społeczny) – silny lęk przed oceną, kompromitacją lub odrzuceniem przez innych.
- Napady paniki – nagłe epizody intensywnego lęku, którym towarzyszą objawy somatyczne, takie jak duszność, kołatanie serca czy zawroty głowy.
- Fobie specyficzne – intensywny lęk przed konkretnym obiektem lub sytuacją, np. zwierzętami, lataniem samolotem czy wysokością.
- Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) – natrętne myśli (obsesje) i powtarzające się czynności (kompulsje), mające na celu redukcję napięcia.
Dlaczego młodzież jest szczególnie narażona?
Okres dorastania to czas dynamicznych zmian – biologicznych, psychologicznych i społecznych. Mózg młodego człowieka dopiero kształtuje zdolność do regulowania emocji i przewidywania konsekwencji działań. Jednocześnie rośnie potrzeba akceptacji przez rówieśników, a każdy sygnał odrzucenia może wywoływać silny stres. W takim środowisku lęk łatwo się utrwala, jeśli młoda osoba nie ma wsparcia lub narzędzi do radzenia sobie.
Jak można pomóc?
1. Wczesna diagnoza
Pierwszym krokiem jest zauważenie problemu – zarówno przez rodziców, jak i nauczycieli. Warto reagować, gdy objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni i zaczynają utrudniać codzienne życie.
2. Psychoterapia
Najlepiej przebadanym i najczęściej zalecanym podejściem w leczeniu zaburzeń lękowych u młodzieży jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Pomaga zrozumieć mechanizmy powstawania lęku, zmienić sposób myślenia oraz stopniowo oswajać sytuacje budzące strach.
3. Wsparcie rodziny
Rodzice powinni być uważni, cierpliwi i gotowi wysłuchać. Krytyka czy bagatelizowanie objawów („Przestań się przejmować”) może pogłębiać problem. Ważne jest modelowanie zdrowych sposobów radzenia sobie ze stresem.
4. Higiena życia
Sen, aktywność fizyczna, regularne posiłki i ograniczenie czasu spędzanego przed ekranem mają ogromne znaczenie dla zdrowia psychicznego.
5. Farmakoterapia
W niektórych przypadkach lekarz psychiatra może zalecić leki przeciwlękowe lub przeciwdepresyjne – zwykle jako wsparcie dla psychoterapii, a nie jedyne rozwiązanie.
